Bouw je een wisselstroom- of een gelijkstroombaan?

Gelijkstroom of Wisselstroom ?
Je bent beginnend modelspoorbouwer, of je bent herintreder, je hebt vroeger een modelspoorbaan gehad, maar je moet helemaal opnieuw beginnen OF je hebt nog
helemaal geen ervaring met modelspoor, en begint helemaal nieuw in deze wereld.
De eerste vraag waar je dan meestal mee wordt geconfronteerd: Koop ik een Marklin (Wisselstroom) modelspoorbaan of koop ik een Gelijkstroom modelspoorbaan?
Dit artikel is vooral gebaseerd op de schaal H0, omdat het hier in de de praktijk in Nederland het meest voorkomt.

Twee “kampen”
Binnen de modelspoorhobby zijn dit meestal 2 kampen met mensen. Er is een groep die volledig gaat voor het merk Marklin en daarmee de keuze maakt voor
een wisselstroom baan. Er is een groep die gaat voor een gelijkstroom modelspoorbaan. Deze laatste groep heeft veel meer keuzes wat betreft leveranciers van modelspoor
fabrikanten. De groepen zijn vaak (zeer) fanatiek in de verdediging van de keuzes. In dit artikel proberen we een zo objectief mogelijk verhaal neer te zetten over beide systemen,
die beiden zowel voor- als nadelen hebben. Als we kijken naar fabrikanten die een kompleet assortiment aanbieden, locomtieven, wagons, rails, eventueel digitale centrales enz.
dan zien we dat er voor 100% wisselstroom, maar 1 fabrikant is. Dat is Marklin. Marklin is binnen Europa dan ook wel direct de fabrikant met de hoogste omzet per jaar.
De meest opmerkelijke zichtbare verschillen tussen Wisselstroom modelspoorbanen en gelijkstroom modelspoorbanen: Wisselstroom heeft een “3 rail principe”;
zoals iedereen 2 spoorstaven aan de buitenkant MAAR dan ook nog “rail met contactpunten” in het midden van de rails. Precies in het midden van de 2 spoorstaven.
Elektrisch gezien zijn de twee spoorstaven aan de buitenzijde aan elkaar doorverbonden, en vormen 1 deel van de elektrische polariteit, de rail met contactpunten in het midden
van de spoorstaven is de andere elektrische polariteit.
Bij een gelijkstroomspoor hebben we alleen te maken met de 2 spoorstaven, die elektrisch gezien van elkaar gescheiden zijn. 1 spoorstaaf is de ene polariteit, de andere staaf is de andere polariteit.

Keuze gelijkstroom/wisselstroom bepaalt aanbod
Kiezen we voor een gelijkstroombaan, dan is er keuze uit veel meerdere fabrikanten. De grootste gelijkstroom modelspoor fabrikant in Europa is Roco.
Roco is eigendom van Modeleisenbahn GMBH en is eigenaar van de merken Fleischmann en Roco. Waarbij Roco tegenwoordig alleen de schalen H0, H0e en TT produceert.
Fleischmann produceert tegenwoordig alleen nog de schaal N, maar was voorheen ook 1 van de grote gelijkstroom H0 fabrikanten.
De tweede leverancier van gelijkstroom modelspoor in Euopa is PIKO. Piko heeft ook een groot assortiment en levert naast de meeste bekende H0 en N schalen ook nog de
schalen TT en G.
De 3e gelijkstroom leverancier in Europa is: Trix. Trix was in het verleden een gelijkstroom modelspoor fabrikant, en is een aantal jaren geleden overgenomen door Marklin.
In principe zijn Marklin en Trix hetzelfde bedrijf, Trix levert gelijkstroom (DC powered) locomotieven, wagons enz, op basis van 2 rail systemeem, Marklin werkt op basis van de eerder
beschreven 3 rail systemen en is wissel stroom (AC powered).
Doordat Marklin een wisselstroom systeem heeft, leveren zij een 3 rail systeem; rails met twee buitensporen, welke elektrisch gezien aan elkaar zitten. Plus Marklin heeft op
deze sporen ook nog een rail met contactpunten in het midden zitten. Hiervoor is iedere Marklin locomotief uitgerust met een sleper. Deze slepers zijn er meestal in 2 uitvoeringen.
Er zijn meestal lange en korte slepers. Iedere wisselstroom locomotief is voorzien van een sleper. De langere slepers worden gebruikt voor de langere locomotieven en de kortere
slepers worden meestal gebruikt voor de korte(re) locomotieven.
Trix heeft grotendeels hetzelfde assortiment als Marklin alleen dan in gelijkstroomuitvoering (zonder sleper voor de middenrail)

Overige ModelSpoorweg leveranciers
Naast de gelijkstroom fabrikanten Roco en Piko, hebben we ook nog de fabrikanten: ESU, Exact-Train, PB-models, Rivarossi enz. Dit zijn fabrikanten die vaak alleen maar Locomotieven en
wagons leveren, zij leveren GEEN railsystemen.
Om de zaak nog komplexer te maken, de gelijkstroom fabrikanten Roco en Piko leveren ook Wisselstroom locomotieven. Dit zijn modeltechnisch gezien vaak exact dezelfde modellen als de gelijkstroom
modellen, elektrisch gezien zijn ze echter wisselstroom EN ze zijn voorzien van een Sleper voor het 3 rail systeem.
De leveranciers: ESU, Exact-Train, PB models enz. hebben vaak 1 model voor zowel wisselstroom als gelijkstroom. D.m.v. het plaatsen of verwijderen van de sleper onder de locomotief
wordt de locomotief omgeschakeld van gelijkstroom naar wisselstroom of omgekeerd.

Prijzen, wagons en wielsets van wagons
De prijzen voor de verschillende modellen wagons en locomotieven zijn bij alle leveranciers ongeveer overeenkomstig. Wel kan het zijn dat een gewenst model op dat moment wel bij de
ene leverancier beschikbaar is of beschikbaar komt, en niet of veel later pas bij de andere leverancier.

Voor de gelijkstroom modelspoorbaan is het assortiment leveranciers locomotieven (veel) groter dan voor wisselstroom.
De wagons: de wagons van alle fabrikanten zijn onderling uitwisselbaar op zowel 2 rail als 3 rail systemen. NOODZAAK: willen we wagons van 2 rail systemen op 3 railsystemen gebruiken, of omgekeerd, dan is het WEL NOODZAAK hier andere wielsets on der te monteren.
Bij een 2 railsysteem zijn de 2 wielen op de as ge-isoleerd van elkaar. Bij een 3 rail systeem liggen de twee wielen op 1 as elektrisch gezien aan elkaar.
Uitzonderingen: Natuurlijk zijn er altijd uitzonderingen op bijna iedere regel, zo ook hier. Uitzonderingen zijn steeds vaker de ‘gespecialiseerde leveranciers” laten we ze zo maar
even noemen. Dit zijn leveranciers als bijv. Exact-train en LS-Models. Dit zijn bijv. 2 leveranciers die zich vooral ook richten op personen wagons. Beide leveranciers brengen redelijk
grote assoertimenten personen wagons uit, die wat waar is, is waar, er zeer fraai en gedetailleerd uitzien. Steeds vaker voorzien zij de wagons van wielsets die zowel op wissel-
als op gelijkstroom kunnen rijden. Deze wielen hoeven dus niet meer gewisseld te worden. Sterker nog, vaak kunnen deze wielen niet zomaar gewisseld worden.
Dit omdat de leveranciers ervoor hebben gekozen afwijkende wieldiameters en afwijkende flensmaten te gebruiken. Laten we het heel politiek correct proberen te duiden;
dit heeft vaak (zeer) negatieve gevolgen voor de rij-eigenschppen van deze wagons.  Best een groot aantal van onze leden hebben veel in deze wagons ge-investeerd. De meeste van
onze leden kopen de wagons om mee te rijden. Dit klinkt misschien vreemd, maar heel veel modelspoor liefhebbers kopen materialen voor vitrine modellen.
De meeste leden van onze club kopen ze om te rijden, en zijn over het algemeen zeer ontvreden over de rij-eigenschappen van de wagons van deze leveranciers. Het opmerkelijke is dat
dit geldt op zowel wisselstroom- als gelijkstroombanen.

Winkeliers wisselen op verzoek vaak gratis de wielsets om. BELANGRIJK: behalve dat de wielen elektrisch gezien verschillen, zit er ook een verschil in de hartafstand van de wielen op de assen.
Bij een 3 rails systeem (wisselstroom) staan de wielen iets verder uit elkaar dan bij gelijkstroom. Daarom is het vaak toch aan te raden ook van een “wisselstroom wagon” de wielen te laten wisselen naar een set “gelijkstroom wielen”, omdat dan ook de hartafstand van de wielen is aangepast op gelijkstroom rails.

Principiele verschillen:
Zoals hierboven beschreven lijken alle fabrikanten wel ongeveer hetzelfde assortiment te bieden aan locomotieven en wagons. Er zit wel een wezenlijk verschil tussen de rails van 2 rail systemen en 3 rail systemen. Waar zitten dan de principiele verschillen tussen wisselstroom systemen (Marklin) en gelijkstroom systemen (alle overige fabrikanten van gelijkstroom systemen)?
Marklin heeft ervoor gekozen, om een meer “gesloten” systeem op de markt te zetten. Zij bieden een compleet assortiment van Locomotieven, wagons, rails, digitale centrales, boosters, terugmelders enz. enz. MAAR de componenten zijn zeer lastig of zelfs vaak onmogelijk te vervangen of combineren met zelfde functionele componenten van andere fabrikanten (merken).
Wordt de keuze gemaakt voor een gelijkstroombaan, dan zijn daar heel veel aanbieders van alle benodigde componenten, die heel vaak ook door elkaar heen kunnen worden gebruikt.
Beide systemen hebben voor- en nadelen. De vergelijking die de meeste van jullie het meest bekend zullen voorkomen: Marklin is meer als de Apple Iphone/Ipad , zowel hardware als software is door Apple gemaakt, OF de Software is door een ander partij gemaakt maar wel streng door Apple op kwaliteit gecontroleerd. Er is bij de gebruiker vaak minder moeite en kennis nodig om zo’n systeem te gebruiken en te onderhouden. Een gelijkstroom systeem is meer te vergelijken met een Android telefoon/pad systeem. Het is veel meer “open”, veel componenten van heel veel fabrikanten kunnen worden gecombineerd. Dit vergt voor de eindgebruiker meer kennis. Je moet zelf alles combineren, en uitzoeken hoe dit soms gecombineerd moet worden. Vaak is een gelijkstroom systeem (iets) voordeliger in aanschaf als een Marklin systeem.
Bijv. wil je met een Marklin systeem digitaal gaan rijden, bijv. in combinatie met iTrain als bovenliggend aanstuur programma, dan MOET je toch eerst een Marklin centrale (bijv. Command Station 3, kosten ruim 700 EURO aanschaffen) terwijl bij een gelijkstroom systeem, er afhankelijk van de systeemkeuze wel of geen centrale nodig is. Is er wel een centrale nodig, dan zijn er in een grote prijsrange centrales te koop vanaf ongeveer 150 Euro t/m 700 Euro. Een winkelier probeert vaak een beginner en/of herintreder een “digitale beginset” te verkopen. Ons advies: DOE DIT NIET, de prijs van zo’n set lijkt in eerste instatie heel aantrekkelijk, dit is vaak ook het verkoopargument.

Later blijkt dat van de hele set meestal alleen de locomotief, de wagons en soms de wagons nog bruikbaar zijn. Verder heb je geld besteedt aan veel componenten die bij meer opgedane ervaring niet meer bruikbaar zijn.
Naderhand van systeem wisselstroom naar gelijkstroom systeem wisselen OF andersom, betekent in de praktijk eigenlijk dat je behalve bijv. het bovenliggende stuurprogramma als bijv. iTrain
geheel opnieuw moet beginnen. Dit kan zeer kostbaar zijn en is vaak ook erg frusterend. Denk dus heel goed na VOOR je een keuze maakt. Laat je goed voorlichten (niet door winkeliers, die hebben vaak een commerciele voorkeur).
Bij ons hebben de clubleden alle systemen en dus ook alle ervaringen, zonder commercieel belang.
Verder kan je als lid eerst ervaring opdoen met de meest gebruikte systemen die in de modelspoorwereld te koop zijn, je hoort van de andere leden alle ervaringen. Letop: het ideale systeem bestaat jammer genoeg niet. Alle systemen hebben voor- en nadelen.
Als lid wordt je ook verder geholpen met specifieke vraagstukken en/of problemen.
Dus word lid van onze club en deel mee in alle ervaringen van andere clubleden.

Bouw je een wisselstroom- of een gelijkstroombaan?

Je zou ook interesse kunnen hebben in